có cớ
Định nghĩa
- Cụm từ (động từ + danh từ):
- Có lý do, có dịp, có cơ hội để làm gì đó: "có cớ" chỉ việc sở hữu một lý do, dù chính đáng hay không, để thực hiện một hành động hoặc biện minh cho điều gì.
- Có căn cứ, có bằng chứng: Trong một số ngữ cảnh, "có cớ" mang nghĩa có cơ sở để tin tưởng hoặc xác nhận điều gì.
Ví dụ sử dụng
Có lý do để làm gì:
- Anh ấy có cớ để từ chối. (Anh ấy có lý do hợp lý để không đồng ý.)
- Cô ta luôn tìm có cớ để cãi nhau. (Cô ta thường xuyên kiếm lý do để gây gổ.)
Có căn cứ:
- Ông ấy có cớ để tin rằng chuyện đó là thật. (Ông ấy có bằng chứng hoặc lý do xác đáng để tin.)
- Chúng tôi chưa có cớ để buộc tội anh ta. (Chúng tôi chưa có đủ bằng chứng để kết tội.)
Các cách sử dụng nâng cao
"có cớ để": sử dụng để diễn tả việc có lý do hoặc cơ hội làm điều gì, thường mang sắc thái tiêu cực hoặc tìm kiếm cơ hội.
- Hắn có cớ để nổi giận khi bị xúc phạm. (Hắn có lý do chính đáng để tức giận vì bị xúc phạm.)
"tìm cớ": hành động cố tình tạo ra hoặc kiếm lý do.
- Cô ấy tìm cớ để không đi họp. (Cô ấy cố tình tạo lý do để tránh tham dự cuộc họp.)
Biến thể và từ gần giống
Cớ (danh từ): lý do, nguyên nhân, thường dùng trong cụm "có cớ" hoặc "tìm cớ".
- Cớ gì mà anh lại làm thế? (Lý do gì khiến anh làm vậy?)
Cớ sự (dan từ): lý do, nguyên nhân sâu xa.
- Cớ sự của vụ việc rất phức tạp. (Nguyên nhân sâu xa của vụ việc rất phức tạp.)
Từ đồng nghĩa
- Lý do: nguyên nhân, căn cứ để giải thích hành động.
- Anh ấy có lý do để không tham dự. (Tương tự "có cớ" nhưng trung tính hơn.)
- Căn cứ: cơ sở, bằng chứng để tin tưởng.
- Chúng tôi có căn cứ để nghi ngờ. (Tương tự "có cớ" trong ngữ cảnh có bằng chứng.)
- Dịp: cơ hội, thời điểm thuận lợi.
- Đây là dịp tốt để anh ấy thể hiện. (Tương tự "có cớ" nhưng nhấn mạnh cơ hội.)
Thành ngữ liên quan
- Có cớ mà sinh chuyện: có lý do để gây ra rắc rối hoặc xung đột.
- Nó chỉ cần có cớ mà sinh chuyện với hàng xóm. (Nó chỉ cần một lý do nhỏ để gây gổ với hàng xóm.)
- Có cớ thì nói, không có cớ thì thôi: nhấn mạnh việc chỉ hành động khi có lý do chính đáng.
- Người xưa dạy: có cớ thì nói, không có cớ thì thôi. (Không nên nói năng lung tung khi không có căn cứ.)